īśvarapraṇidhāna, tapas, saṁtoṣa) doskonali się w uświadamianiu (samjña) i kontemplacji (dhyāna), która obejmuje cztery etapy kontemplacyjne oraz cztery etapy obsunięcia się świadomości na poziom nadpsychiczny (samāpatti). Ważnym elementem sadhany jest na tym etapie bezpragnieniowość (vairāgya).

SANKHJAJOGA (saṁkhyayoga)

Szósty etap jogi jest realizowany, jako ścieżka (sādhana), na której praktycznie odczuwa się zmienność życia (anuvāda), a ta nie jest tylko religijnym mitem. Na tej ścieżce osiągnięcie czystości umysłu (manas) postepuje tak, że następuje samoczynne wlanie się kontemplacyjne satwy (dharmamegha) po czym dalej nastepują samoczynne osiągnięcia poziomów najwyższej jogi, które skutkują szczytem poznania (siedmiorakie poznanie prawdy ustopniowane aż do kresu): prasaṁkhyāna, vivekakhyāti, paravairāgya, virāmapratyaya, vaiśāradyabuddhi, saṁyama. Tak rozwinięta praktyka kontemplacji (dhyāna) oraz skupienia (samādhi) jest wzmacniana przez ciągłe ujarzmianie (jukta), rozdzielanie (pravibhāga) i rozpoznawanie (khyāti), aż do powściągnięcia (nirodha) oraz spełnienia (saṁtoṣa) w życiu. Najwyższym etapem praktyki jest pogłebianie żaru (tapas) wraz z kontemplacją wlaną (abhidhyāna) przy wykorzystaniu pozycji (śāmbhavīmudrā – koncentracja na tym, co na “górze”, bhramariprānāyāma, , ), które kończy się spłukiwaczem (dharmamegha). Dalsza praktyka zanika.
Joganga (yogāṇga)

A)

B) Nałożenie (pratyaya)

Pratjaja to termin techniczny Jogasutr Patańdźalego, który określa dzisiaj, we współczesnym świecie co innego niż wówczas, kiedy używali go praktycy-jogini i filozofowie sankhji. Kultura zbudowana na konsumpcji odbierana przez świat umysłam ludzi tak, że niematerialne jest niezauważalne, a kiedyś ludzie opisywali zjawiska, jako tętniące wewnętrznym przejwianiem się, którego obraz był dużo bardziej wielowymiarowy niż dzisiejszy, techniczny obraz umysłowości społeczeństw. Pratjaja (pratyaya) odnosi się do odczuwanej od urodzenia przez jednostki świadome, a nałożonej na świadomość zasłony, która jest odczuwalna na czole głowy i obrazuje świat własny uwikłanego człowieka. To odczucie jest subtelne i nie da rady go wyekstrahować dzisiaj, mimo że ludzie współcześni mają bardziej skomplikowane umysły i życie niż ludzie w czasach joginów starożytności.
a) Bhawanapratjaja (bhavanapratyaya) – nałożenie wrodzone na świadomość czyli od urodzenia
b) Wjutthanapratjaja (vyutthānapratyaya) – nałożenie wyłonienia
c) Śantapratjaja (śāntapratyaya) – pratjaja uciszona
d) Uditapratjaja (uditapratyaya) – pratjaja wypierająca
e) Upajapratjaja (upāyapratyaya) – pratjaja ustania z pomocą odpowiedniego środka, który będzie skuteczny, np. jeśli jogin zastosuje oznaczenie (abhidhyāna) z ufnością (śraddhā) przez lata oraz z oddaniem (bhakti), które będzie odczuwał w sercu (hṛdayapuṇḍarika) to w końcu ten środek może utrwalić się i wyprzeć (udita) nałożenie wrodzone, a oceny jogina dotyczące życia oraz jego cele staną się niezależne, kiedy ten środek spowoduje rozjaśnienie świadomości, wówczas satwa zacznie przeważać, a to będzie początek takiej oceny przez jogina tego poziomu praktyki, że oddanie oraz ufność wzrośnie, co można nazwać poruszeniem satwy w kierunku dobra czyli czystości, jako upostaciowiony poziom aiśvariya (īśvarapraṇidhāna).
f) Viramapratjaja (viramapratyaya) – pratjaję zaniku jogin na wyższym poziomie skupienia (samādhi) stosuje jako podporę (ālambana) świadomościową, przechodząc w stan sadhany bez zalążka (nirbīja) i skupienie nieuświadomione (asaṁprajñāta)

ZANIK FILOZOFII

1. Główne osiągniecia sadhaki ( prāpti )

a) Apanna (āpanna) – jogin, który osiągnął na ścieżce to, co sprawia, że uznaje swoje osiągnięcia dotychczasowe za progres i może oraz chce iść dalej
b) Anabhisanbandhin (anabhisaṁbandhin) – bezkontaktowy stopień
c) Upabhoktri (upabhoktṛ) – jogin, którego osiągnięcia duchowe przynoszą owoc na ścieżce
d) Sthitipada (sthitipada) – stały stopień
e) Caramadeha (caramadeha) – jogin, mający ciało po raz ostatni
f) Mahawideha (mahāvidehā) – wielka bezcielesność

2. Przejawy przemiany świadomości (pariṇāmakāryacitta)

a) Adhjatma (adhyātma) – obraz atmana, który zaczyna się przeczuwać, jako ciszę wewnętrzną większą niż dotąd
b) Buddhiwritti (buddhivṛtti) – obraz świadomości, który zaczyna się jawić w umyśle (przedtem zakryty), jako „pokój luster” (jest to obraz symboliczny, do którego dociera się w procesie sadhany, jako ukryty – przy zamkniętych oczach – i taki, który jest iluzją odbić, bo lustro materialne też ukrywa