do zaznajomienia się z jogą. Podstawy dał (X) wydany w tym czasie w Polsce po raz pierwszy tak obszerny podręcznik jogi wg Iyengara (2). Wśród inspirujących (X, Y) można wymienić właściwie te same pozycje (3), ze względu na podobne zainteresowania i ograniczony rynek wydawniczy w Polsce w tym okresie.
Kalpika. W okresie intensywnego oczyszczania i kolejnych osiągnięć najistotniejsze były książki dotyczące regresingu (4). Ważna pozostała literatura inspirująca (5), ale pojawiały się też pozycje poszerzające i pogłębiające zrozumienie duchowości indyjskiej oraz możliwości praktyczne (6).
Parinama. W kluczowym okresie, w momencie decydującym o rozpoznaniu zawiłych procesów duchowych najważniejsze znaczenie miało zastosowanie (X, Y) starożytengo podręcznika jogi klasycznej w przekładzie Leona Cyborana (7). Poza tym dla zrozumienia niełatwych zagadnień duchowości indyjskiej w wydaniu Patańdżalego, jako wprowadzenie i ukierunkowanie posłużyły publikacje Marzanny Jakubczak (8), ze szczególnym uwzględnieniem książki traktującej o poznaniu wyzwalającym w jodze (9). Oczywiście były i inne publikacje (10), ale nie było ich zbyt wiele na tym etapie. Teraz już najważniejsza była praktyka.
2. PROCES (Sadhana)
Proces duchowy, który chcę tu opisać zostanie przedstawiony w oparciu o metodologię jogi klasycznej. Sam fakt wykorzystania do opisu terminologii jogicznej nie nie nosi znamion przypadkowości, ale chę żyby zostało to dobrze zrozumiane - dla mnie samego taki kierunek rozwoju przedstawianej duchowej przemiany był zaskoczeniem. Wprawdzie od jogi się zaczęło (X) i potem, na etapie kolejnych osiągnięć także pojawiały się elementy jogi klasycznej w praktyce duchowej X, Y), ale nie była ona jedynym z systemów duchowych, do którego odwoływaliśmy się na swojej ścieżce. Rozstrzygajacy okazał się jednak ostatni, zasadniczy etap praktyki, w który weszliśmy stosując metodologię dharmiczną, ale który ostatecznie mogliśmy zrozumieć, przejść i urzeczywistnić ogólnie rozumiany cel duchowy w standardach systemów wschodnich tylko dzięki wykorzystaniu jogi klasycznej. Jednak należy podkreślić, iż przydatność metodologii jogi dla opisania i wyjaśnienia zjawisk o charakterze duchowym została niejako odkryta w trakcie ostatniej fazy procesu (parinama), w warunkach, nie ważne czy rzeczywistego czy iluzorycznego ograniczenia poznawczego (prasam khyana, dharma-megha samadhi), istotne, że dla osób będących w opisanym procesie wówczas warunki jawiły się, jako okoliczności nie znajdujące wytłumaczenia.
Jeśli nie można urzeczywistnić jogi w postaci uzyskania wyzwolenia w drodze powściągnięcia zjawisk świadomościowych wchodzi się na ścieżkę jogi (sadhana). Sadhana jest realizowana w takiej formie, jaką wymusza poziom uciążliwości uniemożliwiających wejście w stan ponadświadomego samadhi (asamprajnata), kończącego się wyzwoleniem. Stosuje się wówczas jogiczne praktyki pomocnicze (yoganga), ograniczające działanie uciążliwości i przeszkód oraz stopniowo umożliwiające powściągnięcie zjawisk świadomości (cittavritti).
2.1 Yoganga

1) Yama
niekrzywdzenie (ahimsa)
umiłowanie prawdy (satya)
niekradzenie (asteya)
wstrzemięźliwość zmysłowa (brahmacarya)
nieposiadanie (aparigraha)
2) Niyama
oczyszczanie zewnętrzne i wewnętrzne (śauca)
stan zadowolenia i zaspokojenia (samtosa)
asceza (tapas)
medytacja (svadhyaya)
skupienie na Iśwarze (Iśvarapranidhana)
Iśvarapranidhana jest przygotowaniem do zasadniczej części praktyki. W naszym przypadku wiązało się to z oczyszczeniem całej przestrzeni miejsca, w którym mieszkaliśmy. W 2013 roku moją żonę "tknęło" coś. Poczuła potrzebę zaprowadzenia ładu w naszym życiu z wykorzystaniem praktyki agnihotry. Znalazła w sieci wspólnotę międzynarodową, która dostarczyła nam potrzebnych informacji o wschodach i zachodach słońca oraz zakupiła niezbędny sprzęt i materiał organiczny. Przez kilka miesięcy paliła agnihotrę (Y) oraz rano modliła się w stanie medytacyjnym o zaprowadzenie ładu w naszym życiu. Na poziomie praktyki uwewnętrzniliśmy ten etap oddając się w całości w opiekę absolutnej mocy. Potem też pojawiła się potrzeba śpiewania mantry Gayatri i Tryambakam. W naszym poczuciu ten etap był jednym z najważniejszych momentów, które pchnęły nas w kierunku zasadniczych zmian.
Patrząc z punktu widzenia poznania typu sarvajna to nasze (X, Y) doświadczenia wykraczają poza perspektywę prezentowaną przez jogę klasyczną i chyba każdy system teoretyczno-praktycznego doskonalenia oparty na wschodniej duchowości. Sprowadza się on do tego, że źródło informacji, poznania czy wglądu określanego w jodze Patańdżalego jako Iśwara, naszym zdaniem należałoby określić jako "typ Iśwara" i rozciągnąć na istności, z którymi mogą na poziomie wolicjonalno-poznawczym kontaktować się jogini, którzy osiągnęli ten typ wglądu. Uważam, że może to być w szczególnych warunkach poziom tożsamy z poziomem wizji uzyskanym we wglądzie typu prati prasava, gdzie występowała unia świadomości intuicyjnych. Wśród nich są te,